The Multiple Voices of A Reused Funerary Relief: The Inscribed Lintel At The Church of Saint Anne In Trebizond

The lintel above the southern entrance to the Middle Byzantine Church of Saint Anne in Trebizond is adorned with a high relief that has received only limited scholarly attention, despite the diverse interpretations it seems to have inspired over the centuries. This relief likely originates from a Roman sarcophagus and originally depicted a lance and shield-bearing soldier alongside a winged Nike. Considering the widespread veneration of the Archangel Michael in Asia Minor, it seems quite plausible that the Christian inhabitants of Trebizond recognized in this relief the features of this particular angel. Similarly, Christians may have perceived the soldier as a member of Michael’s celestial army. It is also entirely possible that strategos and protospatharios Alexios, the founder of the church, chose this particular relief to commemorate an episode from his military career. Over the centuries, however, the initial interpretations of the sculpture appear to have been forgotten. Since then, various scholars have sought to reinterpret the relief, drawing occasionally on their personal knowledge and at other times on local traditions.

Keywords: Saint Anne, Archangel Michael, Trebizond, Digenis Akritis, spolium.

Yeniden Kullanılmış Bir Lahit Rölyefinin Çoklu Sesleri: Trabzon'dakİ Aziz Anna Kilisesinin Yazıtlı Lentosu

Trabzon’daki Orta Bizans dönemi Aziz Anna Kilisesi’nin güney girişinin üzerindeki lento, yüzyıllar boyunca farklı yorumlara ilham vermiş gibi görünmesine rağmen, şimdiye kadar sınırlı ölçüde akademik ilgi görmüş yüksek kabartmalı bir rölyefle süslenmiştir. Bu rölyefin muhtemelen bir Roma lahitinden geldiği ve aslında bir mızrak ve kalkan taşıyan bir askeri, yanında kanatlı bir Nike figürüyle birlikte betimlediği anlaşılmaktadır. Küçük Asya’da Başmelek Mikail’e yönelik yaygın saygı düşünüldüğünde, Trabzon’un Hristiyan sakinlerinin bu rölyefte söz konusu meleğin özelliklerini tanımış olmaları son derece muhtemeldir. Benzer şekilde, Hristiyanlar askeri, Mikail’in göksel ordusunun bir üyesi olarak algılamış olabilirler. Kilisenin kurucusu olan strategos ve protospatharios Alexios’un da, askeri kariyerindeki bir olayı anmak amacıyla bu rölyefi özellikle seçmiş olması mümkündür. Bununla birlikte, yüzyıllar içerisinde heykelin başlangıçtaki yorumlarının unutulduğu anlaşılmaktadır. Bu tarihten itibaren çeşitli araştırmacılar, kimi zaman kişisel bilgi birikimlerine, kimi zaman da yerel geleneklere dayanarak rölyefi yeniden yorumlamaya çalışmışlardır.

Anahtar Kelimeler: Aziz Anna, Başmelek Mikail, Trabzon, Digenis Akritis, spolia/spolium.